Czy gra komputerowa może stać się wartościowym tekstem kultury na lekcji? Skoro o tym mowa, sprawdź swoją wiedzę o grach w quizie. W artykule „This War of Mine w szkole: lektura czy gra? analiza potencjału edukacyjnego” przyglądam się możliwościom wykorzystania tej produkcji w edukacji. Analizuję, czego może uczyć o wojnie, odpowiedzialności i moralnych wyborach oraz jak połączyć rozgrywkę z rozmową i refleksją. Zastanawiam się też, czy This War of Mine lepiej sprawdzi się jako lektura, czy jako doświadczenie, w którym uczeń aktywnie podejmuje decyzje.
Wojna przerywa cywilom codzienne życie: brakuje jedzenia, lekarstw i bezpiecznego schronienia. W oblężonym mieście nawet wyjście po wodę grozi śmiercią, a podział ostatniej puszki fasoli może zdecydować o czyimś przetrwaniu.
Polska gra This War of Mine, wydana w 2014 roku przez studio 11 bit studios, pokazuje wojnę z perspektywy cywilów. Gracz opiekuje się grupą ocalałych — głodnych, chorych lub załamanych. W dzień naprawia schronienie, zdobywa jedzenie i troszczy się o dzieci; nocą szuka zapasów, ryzykując spotkanie z żołnierzami lub bandytami. Nie ma pewnej drogi do zwycięstwa: trzeba przetrwać kolejną dobę.
Twórcy czerpali z relacji świadków oblężenia Sarajewa oraz doświadczeń cywilów podczas Powstania Warszawskiego, szturmu Groznego i wojny w Syrii. Uwzględnili też badania nad wpływem traumy na dorosłych i dzieci. Dlatego gra skupia się na skutkach wojny — strachu, wyczerpaniu i chorobie — oraz na trudnych decyzjach. Czy odebrać żywność obcej rodzinie, by ocalić własną? Czy ryzykować wyprawę po lekarstwa? Nie wszystkich da się uratować, a przetrwanie ma swoją cenę.
Gdy każda decyzja staje się pytaniem o człowieczeństwo
Gracz nie tylko obserwuje wydarzenia, lecz także podejmuje decyzje i ponosi ich konsekwencje. Zamiast zwykłej rozrywki pojawiają się pytania o godność, odpowiedzialność i granice człowieczeństwa. Dlatego This War of Mine może wspierać lekcje historii, języka polskiego, etyki i wiedzy o społeczeństwie.
W Polsce udostępniono grę bezpłatnie uczniom i nauczycielom do celów edukacyjnych, a w roku szkolnym 2020/2021 włączono ją do szkolnego kanonu jako lekturę uzupełniającą. Nauczyciele otrzymali też broszurę, instrukcję i przykładowy scenariusz zajęć. Gra pomaga rozmawiać o wojnie bez upiększania przemocy i łatwych odpowiedzi. Pokazuje przede wszystkim cywilów, którzy próbują ocalić siebie nawzajem.
Decyzje moralne pod presją: etyka przetrwania w This War of Mine
This War of Mine odwraca perspektywę typowej gry wojennej: zamiast żołnierzem kierujemy cywilami uwięzionymi w oblężonym mieście. Pilnujemy zapasów, szukamy jedzenia, leków i części do napraw, a nocą wysyłamy jedną osobę na ryzykowną wyprawę. Po drodze może spotkać bandytów lub uzbrojonych żołnierzy. Twórcy czerpali inspirację między innymi z relacji świadków oblężenia Sarajewa oraz doświadczeń cywilów podczas Powstania Warszawskiego, szturmu Groznego i wojny w Syrii.
Gdy zapasy wystarczają na dwa dni, a ktoś w schronieniu głoduje, choruje lub traci nadzieję, kradzież żywności może wydawać się jedynym wyjściem. Jednak zdobycie puszki czy lekarstw może skrzywdzić inną osobę, która również walczy o przetrwanie. Gra nie podsuwa łatwych odpowiedzi ani nie obiecuje, że ocalałych da się uratować wszystkich. Jako mężczyzna najbardziej odczuwałem nie strach przed porażką, lecz ciężar świadomości, że komuś odebrałem szansę na pomoc.
Gdy przetrwanie wystawia człowieczeństwo na próbę
W This War of Mine decyzje zostają w pamięci, bo wpływają nie tylko na bezpieczeństwo i głód, lecz także na psychikę ocalałych. Handel, opieka nad dziećmi i leczenie sąsiadów konkurują z ochroną własnej grupy. Zamiast obserwować cudze dylematy z dystansu, sami wybieramy i mierzymy się z możliwymi wyrzutami sumienia. Gra pokazuje wojnę bez romantycznego blasku: jako szarą codzienność, w której często trzeba wybierać między mniejszym a większym złem.
Gra może też rozpocząć rozmowę o etyce, historii, psychologii i ludzkiej godności. W Polsce przygotowano ją jako materiał edukacyjny dla szkół ponadpodstawowych: towarzyszą jej broszura, instrukcja i scenariusz lekcji. Nauczyciele mogą omawiać ją między innymi na języku polskim, etyce i wiedzy o społeczeństwie. Rozgrywka skłania do konkretnych pytań: czy przetrwanie usprawiedliwia krzywdę, gdzie kończy się odpowiedzialność za bliskich i jak zachować człowieczeństwo, gdy każdy dzień może być ostatnim.
Wojna w tej grze nie jest opowieścią o bohaterstwie, lecz o codziennych wyborach ludzi próbujących przetrwać. Każda decyzja może ocalić jednych, a odebrać nadzieję innym.
Ciekawostka: gra nie ocenia decyzji prostym systemem „dobro–zło” — jej konsekwencje często ujawniają się dopiero później, gdy poznajemy los osób, którym pomogliśmy lub zaszkodziliśmy.
Gra jako lektura: nowe miejsce gier w szkolnym kanonie
Szkolny kanon obejmuje dziś także gry. W polskim This War of Mine studia 11 bit studios śledzimy cywilów próbujących przetrwać w mieście ogarniętym wojną. Twórcy czerpali między innymi z relacji świadków oblężenia Sarajewa oraz doświadczeń z Syrii, Groznego i Powstania Warszawskiego. Gra opowiada o głodzie, chorobie, strachu i trudnych wyborach.
Gracze kierują grupą ocalałych: nocą szukają żywności i leków, dbają o schronienie, handlują i ponoszą konsekwencje decyzji. Podczas wypraw mogą spotkać bandytów lub żołnierzy, a pomoc jednej osobie niekiedy oznacza odmowę wsparcia innej. W odróżnieniu od czytelnika powieści czy widza filmu, uczeń sam wpływa na los bohaterów. Ta sprawczość może silnie pobudzać empatię.
W grze uczniowie mogą spotkać się między innymi z następującymi tematami:
- przetrwanie w warunkach wojny i braku podstawowych zasobów,
- trudne decyzje moralne oraz ich konsekwencje,
- empatia i odpowiedzialność za los innych.
Gdy szkolna lekcja staje się opowieścią o trudnych wyborach
This War of Mine jako pierwsza gra wideo trafiła w Polsce do szkolnego kanonu dla szkół ponadpodstawowych. Nauczyciele otrzymali scenariusze lekcji, broszurę i wskazówki techniczne. Mogą omawiać grę na języku polskim, etyce lub wiedzy o społeczeństwie, łącząc analizę narracji z tematami historii, psychologii i godności człowieka. Ponieważ tytuł ma oznaczenie PEGI 18, jego wykorzystanie wymaga przygotowania i rozwagi. Wersję edukacyjną udostępniono polskim szkołom bezpłatnie do celów dydaktycznych.
Inne gry również mogą wspierać takie rozmowy. The Alters porusza kwestie tożsamości, etyki i alternatywnych wersji życia, natomiast Frostpunk stawia pytania o władzę, wspólnotę i cenę przetrwania. Gry nie zastępują książek ani filmów, lecz poszerzają szkolne narzędzia poznawania ludzi i ich wyborów. Wspólna analiza decyzji, emocji i skutków po rozgrywce może rozpocząć wartościową dyskusję.
Ciekawostka: This War of Mine znalazła się w polskim kanonie lektur jako pierwsza gra wideo — uczniowie nie tylko poznają jej opowieść, lecz także podejmują decyzje wpływające na los cywilów.
Od rozgrywki do rozmowy: jak przygotować This War of Mine do lekcji
Lekcję z This War of Mine warto oprzeć na jednym celu: pokazać uczniom szkół ponadpodstawowych wojnę z perspektywy cywilów. Gra polskiego studia 11 bit studios nawiązuje m.in. do relacji ocalałych z oblężenia Sarajewa oraz historii Powstania Warszawskiego, szturmu Groznego i wojny w Syrii. Porusza tematy głodu, chorób, traumy i zagrożenia ze strony bandytów oraz żołnierzy, a także stawia graczy przed decyzjami o długotrwałych skutkach. Dlatego warto połączyć rozgrywkę z rozmową, która pomoże uczniom przemyśleć jej emocjonalny wymiar.
Nie trzeba przechodzić całej gry na jednej lekcji. Wystarczy wcześniej wybrać krótki fragment, przygotować komputer i sprawdzić działanie wersji na Windowsie. Wymagania techniczne to procesor 2,4 GHz Dual Core, 2 GB RAM oraz karta GeForce GTX 260 lub Radeon HD 5770 z 1024 MB pamięci. Przed zajęciami uprzedź klasę o trudnej tematyce i ustal zasady rozmowy: nie oceniamy graczy, lecz analizujemy ich możliwości, ograniczone zasoby i skutki decyzji. Bezpłatny dostęp edukacyjny przysługuje polskim uczniom i nauczycielom; gry nie wolno odsprzedawać ani udostępniać w innych celach.
Jedna decyzja, wiele konsekwencji: gra, która stawia uczniów przed trudnymi wyborami
W grze uczniowie obserwują, jak grupa ocalałych zarządza schronieniem, zdobywa żywność i lekarstwa, handluje oraz opiekuje się dziećmi. Nocne wyprawy po zapasy pokazują, że wybór między pomocą potrzebującym a zabraniem ich jedzenia stawia przetrwanie w konflikcie z sumieniem. Po rozgrywce zapytaj: jakie informacje miała postać, jakie miała alternatywy i kto poniósł koszt decyzji? Takie omówienie łączy historię, etykę, wiedzę o społeczeństwie, psychologię i analizę narracji tworzonej przez działania gracza.
Na koniec uczniowie mogą napisać krótką notatkę, wziąć udział w debacie albo porównać grę z relacją świadka konfliktu. Planowanie zajęć ułatwiają materiały edukacyjne przygotowane z udziałem twórców: broszura, instrukcja uruchomienia i przykładowy scenariusz lekcji. Podkreśl, że celem nie jest „wygranie” za wszelką cenę. This War of Mine pokazuje, że cywile płacą wysoką cenę niezależnie od tego, kto ogłasza zwycięstwo. Dzięki rozmowie uczniowie mogą odnieść wirtualne doświadczenia do refleksji o godności, odpowiedzialności i granicach ludzkiej wytrzymałości.
Ciekawostka: This War of Mine po premierze trafiła do polskiej listy lektur uzupełniających — jako pierwsza gra komputerowa w historii tego wykazu.
Źródła:
- https://www.gov.pl/web/grywedukacji/this-war-of-mine
- https://spidersweb.pl/2020/06/this-war-of-mine-lektura-szkolna.html
- https://www.stockwatch.pl/wiadomosci/this-war-of-mine-oficjalnie-staje-sie-lektura-szkolna-polskiego-systemu-edukacji,akcje,267682
- https://spidersweb.pl/2022/06/this-war-of-mine-za-darmo-wersja-edukacyjna-lektura-szkolna-jak-pobrac-gov-pl-wetransfer.html
- https://thegametales.com/news/the-alters-na-lekcji-w-szkole-nauczyciel-analizuje-gre-z-uczniami/
